Jednym z najważniejszych aspektów człowieka jest jego wewnętrzne dziecko. Ono mieszka w naszym wnętrzu, w naszej podświadomości. To emocjonalna część nas, która podczas różnych doświadczeń życiowych doznawała emocji. Tak naprawdę mieszka w nas wiele dzieci – w różnym wieku, ze wszystkich okresów naszego dzieciństwa – od niemowlęcia do dojrzewania.
Terapia wewnętrznego dziecka to jedna z najlepszych metod diagnostycznych. Polega na dotarciu do dziecka, które w nas żyje (do dzieci w różnym wieku) i zaspokojenia jego potrzeb emocjonalnych. W ten sposób sprawiamy, że przekonania, które kiedyś w nas powstawały na skutek niezaspokojenia jakiejś potrzeby, znikają.
W niniejszym artykule przedstawiam wewnętrzne dzieci, które w nas żyją, tzn. krótko charakteryzuję poszczególne etapy rozwoju dziecka. W kolejnym wpisie pokazuję narzędzia, którymi posługuje się terapeuta, aby zdiagnozować problemy wewnętrznego dziecka pacjenta. I wreszcie pokazuję na przykładzie mojego pacjenta, jak zidentyfikowałam programy, które go w życiu blokują i jak można mu pomóc je zlikwidować.
Jak powstaje problem, który komplikuje życie pacjenta?
Aby docenić skuteczność metody wewnętrznego dziecko w pracy terapeutycznej, trzeba zrozumieć mechanizm powstawania programów w naszej podświadomości. Przekonanie/program jest wynikiem zaspokojenia lub niezaspokojenia jakiejś potrzeby.
potrzeba => emocje, wynikające z doświadczenia => program
Przykłady:
zaspokojona potrzeba
potrzeba dotyku u niemowlęcia => przytulanie, głaskanie, całowanie => samoakceptacja
niezaspokojona potrzeba
potrzeba dotyku u niemowlęcia => brak dotyku => lęk przed bliskością
Wewnętrzne dziecko ukryte jest bardzo głęboko, nawet nie wiemy o jego istnieniu. Nasze systemy obronne i mechanizmy przeżycia uruchamiają się automatycznie – jak programy komputerowe – w różnych sytuacjach w życiu. Na ogół nie mamy świadomości, że zachowujemy się w określony sposób, dlatego, że chronimy swoje wewnętrzne dziecko – skrzywdzone wewnętrzne dziecko! Ono cierpi (np. boi się bliskości i dlatego jest samotne), ponieważ kiedyś jego potrzeby nie zostały zaspokojone, a ponieważ jest częścią naszej podświadomości, tak jak podświadomość nie zna poczucia czasu. Nadal płacze, kiedy zabiera się mu ulubioną zabawkę i chowa się przed pasem pijanego taty, za każdym razem, kiedy ktoś się na nie zamierzy. Dziecko nigdy od nas nie odchodzi, nie dorasta, nie umiera! Jest w nas przez całe życie. Jego dziecięce potrzeby stają się naszymi dorosłymi potrzebami. Jeżeli nie jesteśmy ich świadomi to, nie zdając sobie z tego sprawy, cały czas będziemy usiłowali je zaspokoić. Najgorsze jest to, że tego, czego nie dali nam rodzice, szukamy u innych ludzi. A jedyną osobą, która może nam pomóc …jesteśmy my sami!
Zadaniem terapeuty jest zidentyfikowanie tych niezaspokojonych potrzeb, uświadomienie pacjentowi ich istnienia w jego dorosłym życiu i pokazanie, jakie przekonania z okresu dzieciństwa rządzą dorosłym życiem i jak można z nimi pracować. Wszystko sprowadza się do uznania krzywdy wewnętrznego dziecka, a następnie pokazanie dorosłemu już człowiekowi, że można żyć inaczej.
Etapy rozwoju dziecka
Dla potrzeb terapeutycznych przyjmuje się następujące etapy rozwoju dziecka:
- Niemowlęctwo 0-9 miesięcy
- Małe dziecko 9-18 miesięcy i 18 m-cy-3 lata
- Okres przedszkola 3-7 lat
- Okres szkolny 7-13 lat
- Dojrzewanie 13-26 lat.
- Niemowlęctwo
Pierwsze przejawy emocji związane są bezpośrednio z potrzebami organicznymi niemowlęcia. Wywołane są głodem lub sytością, zimnem lub ciepłem, niewygodną czy wygodną pozycją dziecka. Wszystkie emocje związane są bezpośrednio z osobą matki – jej obecnością lub brakiem.
Oto tabela, która w sposób uproszczony pokazuje, jak zaspokojenie/niezaspokojenie podstawowych potrzeb niemowlęcia przez matkę może wpłynąć na osobowość w późniejszych okresach życia:
| potrzeby dziecka | efekty zaspokojenia potrzeby | efekty niezaspokojenia lub niewłaściwego zaspokojenia potrzeby |
| symbioza z matką (ja i mama to jedność) przez 9 miesięcy następuje stopniowe rozdzielenie i ukształtowanie tożsamości dziecka – poczucia odrębności | poczucie bezpieczeństwa poczucie tożsamości | brak poczucia bezpieczeństwa lęk przed odrzuceniem tworzenie związków symbiotycznych zaburzona tożsamość – identyfikacja z rzeczami, zwierzętami lub innymi ludźmi schizofrenia, rozdwojenie jaźni uleganie grupie nałogi oralne |
| narcyzm dziecko jest najpiękniejsze na świecie, jedyne i niepowtarzalne | samoakceptacja poczucie tożsamości | niskie poczucie własnej wartości poczucie wstydu |
| odzwierciedlenie (w oczach matki dziecko czyta kim jest i jakie jest) | poczucie tożsamości | zaburzona tożsamość |
| dotyk | samoakceptacja zdrowe związki | brak dotyku: lęk przed odrzuceniem, przed bliskością, złość na matkę „zagłaskanie”: lęk przed bliskością |
| odzew | poczucie bezpieczeństwa | niereagowanie (znieczulica) lub nadmierne reagowanie |
- Małe dziecko
Rozwój fizyczny i psychiczny powoduje, że dziecko poznaje świat dookoła siebie. Zaczyna raczkować, potem chodzić, z czasem zaczyna mówić. Na jego rozwój ma duży wpływ wzrastająca sprawność ruchowa.
Zaczynają krystalizować się podstawy osobowości. Osobowość kształtuje się w zależności od warunków środowiskowych, procesu wychowania i umiejętnego stawiania granic.
Dziecko przejawia także w tym okresie w swoim zachowaniu zaczątki woli i charakteru. Uświadamia sobie własne cele i pragnienia.
Największym wyzwaniem dla rodziców w tym czasie, a w szczególności dla matki, jest znalezienie złotego środka między zachęcaniem a hamowaniem, czyli pomiędzy pobudzaniem rozwoju a stawianiem granic dziecku.
Przykładowe następstwa właściwej/niewłaściwej opieki nad małym dzieckiem:
| potrzeby dziecka | efekty zaspokojenia potrzeby | efekty niezaspokojenia lub niewłaściwego zaspokojenia potrzeby |
| poznawanie świata raczkowanie, dotykanie, próbowanie | chęć do nauki, poznawania | kłopoty z nauką ignorancja |
| kształtowanie własnego JA | poczucie tożsamości wysokie poczucie własnej wartości zdrowe poczucie wstydu | zaburzona tożsamość toksyczny wstyd nadmierna kontrola |
| samodzielność stopniowe odchodzenie od rodziców, budowa własnej autonomii | autonomia poczucie bezpieczeństwa samoakceptacja | lęki niskie poczucie własnej wartości |
| kształtowanie siły woli nie poddawanie się | zdyscyplinowanie umiejętność formułowania celów | nadmierna obowiązkowość perfekcjonizm |
| uczenie wyrażania emocji i rozwiązywania problemów/konfliktów (poprzez stawianie dziecku granic) | umiejętność wyrażania emocji asertywność | tłumienie emocji zaburzona tożsamość brak równowagi emocjonalnej nieumiejętność mówienia „nie” nałogi |
- Wiek przedszkolny
Dziecko rośnie, rozwija się. Jest coraz bardziej sprawne fizycznie i intelektualnie. Zna podstawy mowy. Rozwijają się narządy zmysłów. Wzrasta rola emocji. W tym okresie dziecko nawiązuje różnorodne kontakty społeczne w domu i przedszkolu. Wzrasta również rola ojca. Dziecko zaczyna przyswajać sobie postawy w stosunku do otaczającego je świata.
Jest to okres, w którym dziecko uczy się ról kobiety i mężczyzny, a w związku z tym powstają podwaliny przyszłych związków damsko-męskich.
Oto przykładowe następstwa właściwego/niewłaściwego postępowania z przedszkolakiem:
| potrzeby dziecka | efekty zaspokojenia potrzeby | efekty niezaspokojenia lub niewłaściwego zaspokojenia potrzeby |
| poznawanie świata zadawanie pytań | komunikatywność otwartość asertywność | zamknięcie w sobie brak umiejętności rozwiązywania konfliktów |
| egocentryzm mechanizm obronny | siła woli asertywność | toksyczne poczucie winy |
| niezależność uczenie się związków przyczynowo-skutkowych | odpowiedzialność samoświadomość rozumienie praw rządzących światem umiejętność dokonywania wyborów | nadmierna odpowiedzialność zrzucanie odpowiedzialności |
| nauka ról kobiety i mężczyzny | identyfikacja z płcią samoakceptacja tworzenie zdrowych związków | tworzenie niezdrowych związków zgoda na wykorzystywanie przez rodziców nadmierna odpowiedzialność problemy seksualne homoseksualizm toksyczne poczucie winy |
- Wiek szkolny
Dziecko wychodzi poza rodzinny dom – idzie do szkoły, gdzie musi znaleźć swoje miejsce w grupie. Zabawa przestaje być dominującą działalnością dziecka. Nie zanika jednak, tylko zmienia się pod wpływem formy i treści. Ustępuje część czasu pracy, którą są obowiązki szkolne. Przed dzieckiem nowe wyzwanie – nauka funkcjonowania w grupie: zdobywanie umiejętności współdziałania i akceptowanie zależności w grupie. Z tego okresu pochodzą przykładowe niżej wymienione postawy i przekonania:
| źródło | efekty zaspokojenia potrzeby | efekty niezaspokojenia lub niewłaściwego zaspokojenia potrzeby |
| poczucie kompetencji | docenianie siebie | niskie poczucie wartości niedocenianie siebie |
| system oceniania | umiejętność przyjmowania informacji zwrotnej | perfekcjonizm brak umiejętności przyjmowania krytyki toksyczne poczucie wstydu |
| grupa | umiejętność współdziałania akceptowanie wzajemnych zależności zdrowe współzawodnictwo | zakłócone relacje z ludźmi poczucie gorszości – niskie poczucie własnej wartości perfekcjonizm toksyczne poczucie wstydu utrata indywidualności i wyjątkowości |
- Dojrzewanie
Etap dojrzewania zbiera owoce z wszystkich poprzednich etapów. Jeśli z poprzednich okresów dziecko ma jakąś niezaspokojoną potrzebę lub nie wykształciło pewnej cechy we właściwy sposób, teraz odbije się to głośnym echem.
Aby dobrze przejść etap nastolatka dziecku potrzebne są m. in.:
- samoświadomość i poczucie tożsamości,
- zdrowe poczucie własnej wartości,
- poczucie bezpieczeństwa/zaufania,
- umiejętności komunikacyjne,
- odnajdywanie się w grupie,
- prawidłowa identyfikacja z płcią,
które są spuścizną wcześniejszych 13 lat.
To czas, kiedy życie daje nam drugą szansę, aby nadrobić pewne błędy z przeszłości, np. po raz drugi pojawiają się potrzeby narcyzmu (pierwszy raz w niemowlęctwie) czy eksperymentowania (z II fazy małego dziecka).
Jest to jednak najtrudniejszy okres w życiu dziecka ze względu na integrację wszystkich poprzednich okresów, różnorodność doświadczeń, pracę hormonów. Nastolatek ogólnie jest rozchwiany emocjonalnie, zagubiony, samotny. Wszystkie emocje, jakie towarzyszą jego trudnym przeżyciom służą dojrzewaniu do dorosłości, pełnej samodzielności i wreszcie „wyfrunięciu z gniazda”.
